Güray Karaduman: Mart 2013

ÖĞRETİM TASARIMI

Öğretim; merkezde öğretenin yer aldığı, öğrenen ve diğer etkenlerin öğretenin çevresinde yapılandığı öğrenme etkinliğidir.

Tasarım, belli bir konuda yapılması gereken faaliyetleri belli bir plan çerçevesinde planlamak, organize etmek ve etkili olarak uygulamak olarak adlandırılabilir. Tasarım, var olan sistemi ya da yapıyı günün ya da çevrenin şartlarına göre değiştirmektir.

Öğretim tasarımı ise, Smith ve Ragan (2005)’a göre, öğrenme ve öğretim prensiplerinin sistemli ve yansıtıcı bir biçimde öğretim materyallerine, etkinliklere, bilgi kaynaklarına ve değerlendirmeye dönüştürülmesidir. Bu kavram, Rowland (1994) tarafından da öğretimde kullanılacak materyaller ile sistemi yönlendirmek olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlamalardan da anlaşılabileceği gibi, öğretim tasarımı, öğrenmeye temel oluşturacak ve onu destekleyecek bütün etkenleri sistemli bir şekilde bir araya getirmektir.

Günümüzde, öğretim tasarımları ağırlıklı olarak hedef kitledeki kişilerin gereksinim ve şartlarına uygun olarak oluşturulmaktadır. Bu durum ise öğretim tasarımlarının yapısında farklılıklara neden olmaktadır. Örneğin aynı öğretim materyali iki farklı hedef kitle için uygun olamamaktadır.

Öğretim tasarımları oluşturulurken farklı modeller kullanılmaktadır. Bu modeller aşağıdaki gibi sınıflanabilir:

Çekirdek Modeller	ADDIE Modeli Gagne, Briggs ve Wager Modeli
Doğrusal Modeller	Dick, Carey ve Carey Modeli
Esnek Modeller	Kemp, Morrison ve Ross Modeli ASSURE Modeli Gerlach ve Ely Modeli
Etkileşimli Modeller	Hannafin ve Peck Modeli Knirk ve Gustafson Modeli Amerikan Hava Kuvvetleri Modeli Ardışık-Döngülü Model
Sezgisel Modeller	Hızlı Prototipleme Modeli
Birleşik Modeller	Seels ve Glasgow Modeli

Yukarıdaki tabloda, öğretim tasarımı oluşturulurken kullanılan yaklaşımlar yer almaktadır. Bu modeller öğretim tasarımı yaparken farklılıklar gösterebilmekle birlikte, öğretim tasarımının temel işlev ve aşamaları konusunda birleşmektedir. Öğretim tasarımı beş aşamadan oluşmaktadır.

Yukarıda gösterilen öğretim tasarımı modelleri arasında en çok bilineni ADDIE olarak bilinen modeldir. ADDIE modeli,

- Analiz (A – Analysis)

- Tasarım (D – Design)

- Geliştirme (D – Development)

- Uygulama (I – Implementation)

- Değerlendirme (E – Evaluation) basamaklarından oluşmaktadır.

ADDIE “bireylerin neyi öğrenmeye ihtiyaçları var” sorusu ile “bireylerin ihtiyaçları olan bilgiyi öğrendiler mi” noktası arasında geçen tüm süreçleri kapsar. Eğitim felsefesinin bakış açısına göre kasıtlı öğrenme; öğrenci merkezli olmalı, yenilikçi, gerçekçi ve ilham verici bir tasarım olarak şekillenmelidir (Branch, 2009).

ADDIE Öğretim Tasarımı Modelinin Aşamaları

1. Analiz: Modeldeki plan bölümüdür. Analiz aşamasında incelenmesi gereken unsurlar şunlardır.

Kazanımlar
İhtiyaç analizi
Hedef kitle analizi
Öğrenme ortamı analizi
İçerik analizi
Medya analizi

2. Tasarım: Bu aşamada, öğretimin tasarımı planlanır ve ilk tasarımlar yapılır. Bu aşamada hazırlanan tasarımlar ve tasarımda kullanılacak unsurlar, analiz aşamasında elde edilen ihtiyaç verilerini karşılayacak şekilde olmalıdır. Tasarım aşamasında incelenmesi gereken unsurlar şunlardır.

Değerlendirme araçları,
Öğrenme bileşenleri
Öğretim teknikleri,
İçerik,
Kullanılacak her bir tasarım öğesinden sahne örnekleri
Ders sonunda elde edilmesi planlanan kazanımlar

3. Geliştirme: İlk tasarımı yapılan materyallerin geliştirilme sürecidir. Tasarım aşamasında yapılan temel tasarım, bu aşamada genişletilir ve öğretim materyallerinin son hali hazırlanır.

4. Uygulama: Tasarımı biten materyallerin uygulanma sürecidir. Tasarlanan materyaller kullanılırken hem öğrenen hem de öğretim tasarımcısı tarafından incelenir. Materyalin kullanılırlığı, içerikteki eksikleri ya da varsa fazlalıkları, öğrencinin edinmiş olduğu kazanımları gözlemlenir.

5. Değerlendirme: ADDIE öğretim tasarımı modelinin son aşaması olarak görülse de aslında, her aşamada olan süreç değerlendirmedir. Değerlendirme aşamasında incelenmesi gereken başlıca unsurlar: